پروفسور پروانه پور شریعتی استاد دانشگاه ایالتی اوهایو در یک تحقیق بدیع در مورد سقوط ساسانیان و تسلط اعراب مسلمان بر ایرانشهر به این نتیجه رسیدند که علت اصلی سقوط ساسانیان اختلافات داخلی بود. ایشان بر این باورند گسستگی اتحاد اقوام اشکانی و ساسانیان موجب سقوط دودمان ساسانیان شده است. ایشان نظر کریستیانسن را که سخت گیری های مذهبی ساسانیان و تلفیق دین و سیاست موجب فروپاشی آنها شده است را رد می کنند و با نشان دادن اسنادی ثابت می کنند هر چند که دین مایه وحدت سیاسی ایرانیان شده بود و قطعا هر از گاهی هم برای سرکوبی مردم استفاده کرده اند اما این عامل اصلی نبود.

پروفسور پورشریعتی- ایرانشناس دانشگاه ایالتی اوهایو

مجری رادیو فردا (امیر همایون کاتوزیان) هم سئوالات خوبی پرسیدند و در مورد مانی و مزدک هم از ایشان پرسیدند. نسخه متنی گفت و شنود را در اینجا می یابید. پس از انتشار این برنامه، برخی از کاربران تارنمای رادیو فردا سوالاتی در این زمینه مطرح کردند و خانم پور شریعتی در گفت و شنودی دیگر به برخی از آن سوالات پاسخ دادند. این گفت و شنود جالب را از اینجا بشنوید:

خانم دکتر پورشریعتی نتایج پژوهششان را در کتاب خود “زوال و سقوط امپراتوری ساسانی، کنفدراسیون پارتی ساسانی و حمله اعراب به ایران” منتشر کردند. ترجمه پارسی سره مقدمه و بخش اول کتاب را می توانید از اینجا دریافت کنید که توسط ایراندوست فرزانه ای به نام خشایار رخسانی صورت گرفته است.اگر توانستید با خرید آن از تحقیقات آینده ایشان حمایت نمایید.

ایرانشناسان بسیاری مانند هیو کندی و فرد دونر این کتاب را تحسین کردند. دکتر تورج دریایی هم  که در ضمن دوست ایشان هستند کار ایشان را در خور توجه دیدند هرچند که اعتقاد دارند این اختلافات داخلی تنها یکی از دلایل سقوط ساسانیان پس از 427 سال فرمانروایی بود. نظر دکتر دریایی در مورد این کتاب استثنایی را در این یادداشت بخوانید. این مقاله را نیز ایشان در همین رابطه نگاشته اند. نقد دیگری بر این کتاب را هم محمد طلوعی در اینجا منتشر کرده است.

تنی چند از ایرانشناسان از جمله دکتر پروانه پورشریعتی، دکتر تورج دریایی، دکتر خداداد رضاخانی، هاله عمرانی

 دکتر تورج دریایی استاد برجسته ساسانی شناسی دانشگاه کالیفرنیا هستند و به اعتقاد ایشان میراث عظیم ساسانیان همان ایده ایرانشهری و فرهنگ و هویت ایرانی است که ما حتی تا امروز ان را با خود داریم. هر چند که متاسفانه تاریخ ایران را خیلی از ما به دو دوره پیش از اسلام و پس از اسلام تقسیم می کنند اما نتیجه حمله اعراب چیزی جز عوض شدن حکومت نبود و فرهنگ ایران گسسته نشد. حداقل تداوم فرهنگی بیشتر از گسستگی های آن بود. به قول دکتر دریایی تاثیر ایران بر اعراب چنان بود که برخی از خلفای اموی مثل یزید سوم خود را فرزند خسرو پرویز می دانستند.

در مورد خانم دکتر پورشریعتی صرف نظر از میزان موافقت شما با نظریه های ایشان، من این جسور بودن و متفاوت فکر کردن ایشان را می پسندم. اصلا تا دانشمندانی پرسشگر نظیر ایشان نباشند ما بر یک سری تفکرات اشتباه تاکید می کنیم و هیچ وقت فرصت اصلاح آن را نمی یابیم. جالب اینجاست که ما در سالهای اخیر شاهد افزایش چشمگیر تعداد خانم های ایرانشناس بودیم که به جز دکتر پورشریعتی می توان از خانم های دکتر ماریو بروسیوس، آمیلی کورت و مارگارت میلر نام برد.

پ ن 1: در مورد دیدگاه دو ساسانی شناس برجسته ایرانی یعنی دکتر پورشریعتی و دکتر دریایی به این مصاحبه برنامه پرگار بی بی سی فارسی در رابطه با میزان اعتبار شاهنامه به عنوان یک منبع تاریخی بنگرید.

 پ ن 2: مقاله دکتر شریعتی در مورد نقش خاندان اشکانی در نگارش شاهنامه را از اینجا دریافت نمایید.